Hà Tĩnh, mảnh đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, từ lâu đã được xem là cái nôi hun đúc ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc. Lịch sử đã ghi dấu nơi đây là quê hương của Xô Viết - Nghệ Tĩnh anh hùng, nơi bùng lên cao trào đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng công - nông dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trên vùng đất ấy đã sản sinh nhiều người con ưu tú, những chiến sĩ cách mạng ưu tú như Trần Phú, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng hay Phan Đình Giót… Cuộc đời và sự nghiệp của họ là những bản anh hùng ca bất tử, kết tinh lý tưởng cách mạng cao đẹp, tinh thần hy sinh vì độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân. Ngày nay, những kỷ vật, tài liệu, hiện vật gắn với các nhân vật lịch sử ấy đang được lưu giữ, bảo tồn tại các bảo tàng và khu di tích trên địa bàn tỉnh, không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn trở thành nguồn tư liệu sống động phục vụ công tác giáo dục truyền thống. Mỗi hiện vật, dù nhỏ bé, đều chứa đựng một câu chuyện sâu sắc về lòng yêu nước, về khát vọng tự do và ý chí kiên cường của các thế hệ đi trước. Thông qua các hoạt động trưng bày, giới thiệu, những “chứng nhân lịch sử” này đã góp phần đưa quá khứ đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Không còn là những trang sử khô cứng, lịch sử trở nên sinh động, chân thực, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với đất nước. Từ đó, các giá trị cốt lõi về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội được truyền tải một cách tự nhiên, thuyết phục, góp phần hình thành và củng cố lý tưởng cách mạng cho thanh thiếu niên trong bối cảnh mới.

Trưng bày giới thiệu trong 

 Lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh đồng chí Tổng Bí thư Hà Huy Tập (24/4/1906 - 24/4/2026)

        Trong dòng chảy sôi động của thời đại số, khi thế hệ trẻ hằng ngày tiếp xúc với vô vàn luồng thông tin đa chiều từ internet, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến khác, việc định hướng giá trị và bồi đắp lý tưởng cách mạng trở thành yêu cầu vừa cấp thiết, vừa mang tính lâu dài trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Thực tế cho thấy, nếu thiếu sự dẫn dắt đúng đắn, một bộ phận thanh niên rất dễ rơi vào trạng thái lệch chuẩn nhận thức, thậm chí có nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về tư tưởng. Trước bối cảnh đó, Hà Tĩnh, vùng đất giàu truyền thống cách mạng, cần chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng cho thế hệ trẻ. Nổi bật trong số đó là việc đẩy mạnh các hoạt động trưng bày bảo tàng chuyên đề và lưu động, một hình thức tuyên truyền giàu tính trực quan và sức lan tỏa. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin lịch sử, các trưng bày còn đóng vai trò như một “cầu nối cảm xúc”, giúp những câu chuyện về quá khứ được tái hiện sinh động, chạm đến nhận thức và tình cảm của người xem. Thông qua những hiện vật, hình ảnh, tư liệu gốc, lịch sử không còn là những trang sách khô khan mà trở nên gần gũi, dễ tiếp cận, đặc biệt với giới trẻ. Chính từ những trải nghiệm đó, ý thức về trách nhiệm công dân, lòng yêu nước và lý tưởng cách mạng được bồi đắp một cách tự nhiên, bền vững.

        Trong suy nghĩ của không ít người, bảo tàng từng gắn với hình ảnh tĩnh lặng, đôi khi khô khan, nơi những hiện vật nằm im lìm sau lớp kính trưng bày. Tuy nhiên, thực tế tại Hà Tĩnh những năm gần đây cho thấy một diện mạo hoàn toàn khác. Các hoạt động bảo tàng đã có bước chuyển mình rõ nét, đặc biệt là việc đẩy mạnh các trưng bày chuyên đề lưu động, đưa lịch sử ra khỏi không gian cố định để đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ. Những chuyên đề như “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người”, “Bác Hồ với bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân”, “Ký ức lịch sử” hay các chuyên đề trưng bày về Trần Phú, Hà Huy Tập, Phan Đình Giót, Bác Hồ với Hà Tĩnh… không chỉ được đầu tư về nội dung mà còn chú trọng đổi mới hình thức thể hiện. Thay vì cách trưng bày đơn điệu, các chương trình được thiết kế linh hoạt với hệ thống pa-nô, hình ảnh, tư liệu kết hợp thuyết minh, giao lưu, tạo nên không gian trải nghiệm sinh động. Nội dung được lựa chọn đều gắn với các sự kiện chính trị quan trọng của tỉnh, qua đó góp phần tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng một cách thiết thực. Nhờ cách tiếp cận gần gũi, trực quan, các trưng bày đã thu hút đông đảo học sinh, sinh viên tham gia, biến mỗi buổi tham quan thành một “bài học lịch sử sống động”. Qua đó, lịch sử không còn là những con số hay sự kiện khô cứng, mà trở thành câu chuyện có chiều sâu, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong mỗi người trẻ hôm nay.

        Các chuyên đề trưng bày về truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương, tấm gương anh hùng liệt sĩ, phong trào thanh niên xung phong hay những dấu mốc lịch sử quan trọng của địa phương cần được lựa chọn, xây dựng một cách công phu, bài bản. Điểm đáng ghi nhận là cần sự đổi mới rõ rệt trong cách thể hiện: không còn dừng lại ở những bảng thuyết minh đơn điệu, các trưng bày ngày nay đã kết hợp hài hòa giữa hiện vật gốc, hình ảnh tư liệu, mô hình trực quan cùng các phương tiện trình chiếu hiện đại. Nhờ đó, mỗi không gian trưng bày không chỉ đơn thuần cung cấp thông tin mà còn trở thành một “câu chuyện sống”, tái hiện sinh động hành trình đấu tranh, cống hiến và khát vọng của các thế hệ đi trước. Người xem, đặc biệt là giới trẻ, có thể cảm nhận lịch sử bằng nhiều giác quan, từ đó dễ dàng đồng cảm và ghi nhớ sâu sắc hơn. Nếu như trưng bày chuyên đề tại bảo tàng được ví như một “điểm đến” để tìm hiểu và chiêm nghiệm, thì trưng bày lưu động lại chính là “hành trình” đưa lịch sử lan tỏa rộng khắp. Với cách làm linh hoạt, chủ động, các hoạt động lưu động đã đưa bảo tàng đến gần hơn với cộng đồng, nhất là trong môi trường học đường. Tại đây, học sinh, sinh viên không chỉ được tiếp cận kiến thức lịch sử một cách trực quan mà còn có cơ hội trải nghiệm, tương tác, qua đó hình thành nhận thức và bồi đắp lý tưởng sống tích cực.

        Tại nhiều trường học ở Hà Tĩnh, những buổi trưng bày lưu động của Bảo tàng Hà Tĩnh đã trở thành hoạt động ngoại khóa được mong đợi. Không gian sân trường, hội trường được “biến hóa” thành một bảo tàng thu nhỏ với hệ thống pa-nô, băng rôn, hình ảnh và hiện vật chọn lọc. Điểm khác biệt là các trưng bày này thường gắn với nội dung giáo dục cụ thể, phù hợp với lứa tuổi học sinh.

        Trong một buổi trưng bày chuyên đề “Ký ức lịch sử” của Bảo tàng Hà Tĩnh, nhiều học sinh không giấu được xúc động khi nghe các nhân chứng sống là những cựu chiến binh kể về những tấm gương tuổi đời còn rất trẻ nhưng đã sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc. Không chỉ dừng lại ở việc “xem”, các chương trình trưng bày lưu động còn kết hợp với hoạt động thuyết minh, giao lưu, hỏi - đáp tìm hiểu lịch sử. Điều này giúp tăng tính tương tác, tạo sự hứng thú và chủ động tiếp nhận thông tin từ phía người trẻ.Một trong những điểm mạnh của trưng bày bảo tàng là khả năng tác động đồng thời đến nhận thức và cảm xúc. Nếu như các bài giảng lý thuyết cung cấp kiến thức một cách hệ thống, thì bảo tàng lại mang đến những trải nghiệm trực quan, giàu tính gợi mở.

        Những hiện vật một bức thư viết vội trước giờ ra trận, một chiếc ba lô sờn cũ, hay một tấm ảnh đã ngả màu thời gian - tất cả đều chứa đựng những câu chuyện không lời nhưng có sức lay động mạnh mẽ. Chính những yếu tố này tạo nên “giáo dục cảm xúc”, một phương thức giáo dục đặc biệt hiệu quả đối với thế hệ trẻ.Khi người trẻ “cảm” được giá trị của lịch sử, họ sẽ tự giác chuyển hóa thành hành động, đó có thể là ý thức học tập, tinh thần trách nhiệm hay khát vọng cống hiến cho xã hội chống lại mọi âm mưu diễn biến hòa bình của những lực lượng đối lập.

        Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ cũng thay đổi nhanh chóng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với ngành bảo tàng: phải đổi mới để không bị “tụt lại phía sau”.Tại Hà Tĩnh, nhiều trưng bày đã bắt đầu ứng dụng công nghệ như màn hình cảm ứng, video tư liệu như ở các khu lưu niệm Hà Huy Tâp, Trần Phú… Một số đơn vị còn có kế hoạch thử nghiệm xây dựng trưng bày trực tuyến như Bảo tàng Hà Tĩnh, cho phép người xem tiếp cận nội dung từ xa thông qua internet. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong thời đại chuyển đổi số.Tuy nhiên, đổi mới công nghệ không đồng nghĩa với chạy theo hình thức. Điều quan trọng vẫn là nội dung, nội dung phải có chiều sâu, có tính định hướng và phù hợp với đối tượng tiếp nhận. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, làm nổi bật giá trị của hiện vật và câu chuyện lịch sử.

        Để các hoạt động trưng bày phát huy hiệu quả, không thể thiếu sự phối hợp giữa các ngành, các cấp. Tại Hà Tĩnh, ngành văn hóa đã chủ động liên kết với ngành giáo dục, tổ chức đoàn để đưa nội dung trưng bày vào chương trình giáo dục ngoại khóa.Nhiều trường học đã đưa hoạt động tham quan bảo tàng hoặc tham gia trưng bày lưu động vào kế hoạch năm học. Đoàn thanh niên các cấp cũng tích cực tham gia tổ chức, hỗ trợ và lan tỏa thông tin về các chương trình này. Nhờ đó, phạm vi ảnh hưởng của hoạt động trưng bày ngày càng được mở rộng.

        Bên cạnh đó, vai trò của đội ngũ cán bộ bảo tàng, di tích cũng rất quan trọng. Họ không chỉ là người quản lý hiện vật mà còn là “người kể chuyện”, “người truyền cảm hứng”. Kỹ năng thuyết minh, khả năng giao tiếp và sự am hiểu tâm lý người trẻ là những yếu tố quyết định chất lượng của mỗi buổi trưng bày.

Để nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ thông qua trưng bày bảo tàng, cần có những giải pháp đồng bộ và lâu dài. Trước hết, cần tiếp tục đầu tư về cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, cần đa dạng hóa nội dung, hình thức trưng bày, gắn với các sự kiện lịch sử, ngày lễ lớn để tạo sức hút.Việc xây dựng các chương trình trải nghiệm, giáo dục sáng tạo dành riêng cho học sinh, sinh viên cũng là hướng đi cần được quan tâm. Bên cạnh đó, cần tăng cường truyền thông trên các nền tảng số để tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

        Quan trọng hơn, cần xác định rõ: giáo dục lý tưởng cách mạng không phải là nhiệm vụ của riêng ngành văn hóa hay giáo dục, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong đó, bảo tàngvới lợi thế về hiện vật gốc và câu chuyện lịch sử sẽ tiếp tục đóng vai trò là một “trường học ngoài nhà trường”, nơi quá khứ soi sáng hiện tại và định hướng tương lai.Trong hành trình bồi đắp lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ, trưng bày bảo tàng chuyên đề và lưu động tại Hà Tĩnh đã và đang khẳng định vai trò quan trọng của mình. Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, bảo tàng còn là không gian giáo dục sống động, nơi mỗi hiện vật trở thành một “bài học” về lòng yêu nước, tinh thần hy sinh và khát vọng cống hiến.

        Như vậy, khi lịch sử được kể lại bằng hình ảnh, tài liệu hiện vật gắn với những câu chuyện chân thực và giàu cảm xúc về các nhân vật, sự kiện, giá trị của quá khứ không còn nằm yên trên những trang sách khô khan mà trở nên sống động, gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Những bức ảnh tư liệu, kỷ vật nhuốm màu thời gian phản ánh những câu chuyện về sự hy sinh, cống hiến đã góp phần tái hiện một cách chân thực hành trình đấu tranh đầy gian khổ nhưng cũng rất đỗi hào hùng của dân tộc. Từ đó, lịch sử không chỉ được “nhìn thấy” mà còn được “cảm nhận”, trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ để thế hệ hôm nay thêm tin tưởng vào con đường cách mạng mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Chính sự kết hợp giữa tri thức và cảm xúc đã tạo nên sức lan tỏa sâu rộng, giúp lý tưởng cách mạng thấm sâu vào nhận thức và hành động của người trẻ một cách tự nhiên, bền vững. Từ những trải nghiệm ấy, niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến được khơi dậy, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng trong bối cảnh hội nhập và phát triển. Có thể thấy, khi lịch sử được truyền tải bằng những phương thức sinh động, hấp dẫn, nó sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng và lan tỏa như một dòng chảy không ngừng trong đời sống xã hội, góp phần củng cố niềm tin, hun đúc ý chí và tạo động lực để thế hệ trẻ tiếp bước cha anh, chung tay xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng./.